Spec-Driven AI for Empirical Research

Nauka w erze AI — bez halucynacji i utraty kontroli

FSAIM to moja autorska metodyka i cyfrowa warstwa nadzoru (Governance Layer), która zamienia swobodne generowanie tekstu przez AI w audytowalny, rzetelny i 100% powtarzalny proces badawczy w ekonomii i finansach.

Kontrolowany Proces Badawczy Human-Approved
00
Pre-A0: Science Idea Generator
Wyłanianie, ugruntowanie i falsyfikacja idei
Brama 1
A2
Zamrożenie Planu & Hipotez
Brak podglądania przyszłości (no-look-ahead)
Brama 2
A5
Pojednanie Predykcja ↔ Wynik
Liczby wyłącznie z obliczeń, brak dopasowywania teorii
Brama 3
A8
Pakiet Replikacyjny & Redakcja
Kompletny ślad audytowy i kod replikacji
Brama 4

W czym dokładnie AI wyręcza i wspiera badacza?

Oto wyczerpujący zestaw zadań analitycznych, technicznych i redakcyjnych, które AI realizuje w pipeline FSAIM w reżimie Klasy A (pod moim i Twoim nadzorem).

💡

1. Science Idea Generator & Falsyfikacja

Dedykowany moduł Science Idea Generator wyłania z luźnego obszaru tematycznego precyzyjne hipotezy (idea-intake), ocenia deltę nowości na tle literatury i poddaje pomysł obowiązkowej wczesnej falsyfikacji (A0), zanim poświęcimy czas na badanie.

⚔️

2. Turniej Designów & Rygor Metod

Organizacja adwersarialnego turnieju metodologicznego (A0.5) z udziałem wirtualnych audytorów, budowanie konstytucji kontekstu (grounding-constitution) oraz precyzyjne matryce hipotez przed zobaczeniem danych.

💻

3. Skrypty Analityczne & Robustness

Generowanie czystych, deterministycznych skryptów (R, Python, Stata), automatyczny sensu-check danych empirycznych (construct-check), testowanie wrażliwości (Multiverse) oraz audyt matematyczny (math-verify).

⚖️

4. Pojednanie Predykcji & Audyt Wniosków

Szkicowanie raportu pojednania expected_finding z rzeczywistymi wynikami (A4.5 / R-15), formułowanie propozycji wyciąganych wniosków i implikacji badawczych, analiza konkurencyjnych wyjaśnień oraz pełnienie roli adwersarialnego recenzenta.

🌐

5. Dwujęzyczność & Pakiet Replikacji

Równoległa generacja tekstu, tabel i wykresów w PL i EN z jednego źródła, renderowanie wykresów z uwzględnieniem CVD/skali szarości, budowanie samowystarczalnego pakietu replikacyjnego oraz anonimizacja manuskryptu.

📜

6. Cyfrowa Czarna Skrzynka & Dziennik

Automatyczne zapisywanie każdego kroku w dzienniku procesu (_LOG_procesu), zbieranie wniosków i lekcji uogólnialnych (session-lessons) oraz pilnowanie tool-agnostyczności i niezależności od jednego dostawcy LLM.

AI pracuje DLA naukowca — a nie ZA niego

FSAIM wyraźnie rozdziela pracożerną wykonawczą rolę sztucznej inteligencji od konstytucyjnych decyzji naukowych, które pozostają w 100% w moich i Twoich rękach.

Co AI robi DLA badacza (Wykonanie):
  • Wyłanianie i sfalsyfikowanie idei: Generowanie precyzyjnych hipotez (idea-intake) i obowiązkowy test obalenia pomysłu (A0) przez Science Idea Generator.
  • Adwersarialny turniej designów: Symulacja wirtualnych audytorów (A0.5) i tworzenie matryc hipotez przed wglądem w dane.
  • Audyt danych empirycznych: Automatyczny sensu-check surowych zmiennych (construct-check) i wykrywanie anomalii.
  • Silnik wykonawczy i skrypty: Pisanie deterministycznego kodu (R, Python, Stata) i 100% powtarzalne przeliczanie równań (math-verify).
  • Analizy wrażliwości (Multiverse): Masowe sprawdzanie odporności wyników na zmiany specyfikacji modeli i próby.
  • Szkicowanie pojednania i propozycja wniosków: Przygotowywanie zestawień expected_finding z wynikiem kodu (A4.5 / R-15), proponowanie wyciąganych wniosków naukowych i dyskusji z literaturą do weryfikacji przez człowieka.
  • Wielojęzyczność i grafika (PL + EN): Symultaniczna redakcja prozy, tabel i wykresów w dwóch językach z uwzględnieniem CVD.
  • Cyfrowa czarna skrzynka (Governance): Automatyczny zapis każdego kroku w dzienniku _LOG_procesu oraz zbieranie wniosków uogólnialnych (session-lessons).
🧠 Co ZAWSZE robi Badacz (Nadzór & Odpowiedzialność):
  • Stawianie problemu: Definiowanie pytań badawczych i wybór osi empirycznej.
  • Zamrażanie planu (Design Freeze A1): Zatwierdzanie hipotez i metod przed dostępem do danych.
  • Konstytucja kontekstu: Definiowanie granicznych założeń dziedzinowych i merytorycznych.
  • Interpretacja i podpis pod wnioskami: Ostateczna weryfikacja i akceptacja propozycji wyciągniętych wniosków oraz konfrontacji predykcji.
  • Rygor twierdzeń (Claims Discipline): Rozstrzyganie jak mocne wnioski naukowe wolno bezpiecznie postawić.
  • Osobista odpowiedzialność: Pełna prawna, etyczna i naukowa odpowiedzialność za publikację.

„Decyzje o tym, co jest prawdą naukową i jak mocne twierdzenie możemy postawić, są konstytucyjnie zarezerwowane dla człowieka. AI w FSAIM to turbina o wielkiej mocy, ale ster, nawigacja i odpowiedzialność zawsze spoczywają w rękach naukowca.”

🇪🇺 Struktura audytowa FSAIM urzeczywistnia wymogi nadzoru ludzkiego (human oversight) i przejrzystości wyznaczone przez wytyczne europejskie (EU AI Act Compliance-by-Design).

Czym jest, a czym NIE jest FSAIM?

Zamiast traktować AI jako bezrefleksyjnego generatora treści, w FSAIM nakładam na proces badawczy inżynierski rygor specyfikacji (Spec-Driven Development).

FSAIM to:
  • Warstwa nadzoru (Governance Layer) pilnująca rzetelności naukowej i spójności logicznej.
  • Zamrożone artefakty — hipotezy i plan badania zamrażane przed analizą danych.
  • Bezwzględny wymóg audytowalności — od surowych danych po każdy akapit i wykres.
  • Człowiek w pętli (Human-in-the-loop) — AI wykonuje żmudną pracę, badacz weryfikuje bramy decyzyjne.
FSAIM to NIE jest:
  • „Generowanie artykułu jednym kliknięciem" (Magic prompt generator).
  • Narzędzie do fabrykowania lub ubarwiania wyników empirycznych.
  • Czarna skrzynka (Black-box AI) ukrywająca udział modeli językowych.
  • Zastępstwo dla krytycznego myślenia i naukowego osądu badacza.

Po co stworzyłem metodykę i jaką lukę wypełnia?

Zwykłe użycie chatu AI w nauce rodzi ryzyko zmyślania cytowań, podglądania danych i "zmniejszania p-value na siłę". FSAIM eliminuje te zagrożenia.

🛡️

Zero Halucynacji Liczbowych

Liczby w publikacji pochodzą wyłącznie ze skryptów analitycznych. AI nie ma prawa wpisywać danych "z pamięci" ani "zgadywać" statystyk.

🔒

Ochrona przed No-Look-Ahead

Hipotezy i metody są zamrażane w formacie zakodowanym zanim AI zobaczy finalne zbiory danych. Zapobiega to dopasowywaniu teorii do wyniku (HARKing).

📊

Pełny Pakiet Replikacyjny

Każdy wynik, tabela i wykres jest wyjściem deterministycznym z audytowalnego skryptu. Inni naukowcy mogą powtórzyć badanie 1:1.

Ekosystem LLM i Środowiska Naukowe

FSAIM jest silnikiem agnostycznym modelowo — gotowym na dowolny i coraz doskonalszy LLM.

Współpraca z Dowolnym LLM

Pracuje wydajnie z modelami z rodziny Claude Cowork, ChatGPT/Codex, Cursor, Github Copilot oraz modelami open-weights. System nie zależy od dostawcy API.

Integracja z Claude Science i Nowymi Środowiskami

Im mądrzejsze stają się modele i dedykowane środowiska badawcze (np. Claude Science), tym potężniejszy staje się FSAIM. Warstwa nadzoru wyznacza nienaruszalne ramy, a rosnąca moc LLM przyspiesza analizy wewnątrz bezpiecznych bram.

Position Note • SSRN Publication

FSAIM: Spec-driven AI as a Governance Layer for Empirical Research

Autor: Grzegorz Wojarnik (Uniwersytet Szczeciński, Instytut Ekonomii i Finansów) • Publikacja: 30 Maja 2026

Praca przedstawia formalną koncepcję metodyki FSAIM jako odpowiedzi na kryzys odtwarzalności i ryzyko halucynacji w badaniach empirycznych z użyciem sztucznej inteligencji.

Przeprowadźmy badanie na konkretnym problemie

Metodyka FSAIM jest w fazie intensywnej walidacji i rozwoju. W związku z tym na tym etapie nie oferuję „gotowej aplikacji do pobrania”, lecz zapraszam do bezpośredniej współpracy nad Twoim konkretnym wyzwaniem empirycznym w ekonomii lub finansach (ale nie wykluczam też innych obszarów).

Wariant 1: Masz pomysł i dane wejściowe

Jeśli posiadasz określony problem badawczy oraz dostęp do danych empirycznych — przejdziemy razem przez cały lejek FSAIM: od zamrożenia hipotez, przez skrypty analityczne, aż po pakiet replikacyjny i publikację.

Wariant 2: Masz obszar, ale szukasz pomysłu

Jeśli masz interesujący obszar tematyczny, ale brak Ci precyzyjnej hipotezy — uruchomimy moduł Science Idea Generator, który pomoże wyłonić nowatorską deltę badawczą i sfalsyfikuje ją na starcie.